CA2/CA3/CA4: Fresh Ink

Sherman Cymru gyda dysgwyr ysgolion cynradd ac uwchradd

Fresh ink
Trosolwg

Cwrs ysgrifennu creadigol pedair i chwe wythnos yw Fresh Ink, a gynhelir gan Sherman Cymru ar gyfer ysgolion cynradd ac uwchradd. Y nod yw ysgogi llais a chwilfrydedd yr unigolyn yn y gair ysgrifenedig a’r gair llafar. Mae’r llunwyr theatr yn cydweithio â dwy ysgol y tymor, ac wyth dysgwr o bob ysgol ar y tro.  Gellir cynnig y sesiynau yn Gymraeg neu’n Saesneg.

fresh ink

Caiff sgriptiau pump i ddeng munud y myfyrwyr eu dwyn yn fyw wedyn yn y Stiwdio yn Sherman Cymru, wedi’u perfformio a’u cyfarwyddo gan actorion a chyfarwyddwyr proffesiynol. I’w hannog i ddysgu oddi wrth ei gilydd a myfyrio, caiff y dosbarth cyfan, rhieni, gofalwyr, perthnasau ac athrawon eu gwahodd i Sherman am ddiwrnod cyfan, i brofi’r creadigaethau yn ogystal â chynnig cefnogaeth i’r ysgol arall.

Cefndir

Fel theatr gynhyrchu, teimlai Sherman Cymru y gallai gynnig profiad dysgu unigryw i bobl ifanc, mewn addysg brif ffrwd ac fel arall. Roedd y tîm eisiau cynnig cyfleoedd hygyrch i bobl ifanc o bob gallu archwilio llythrennedd drwy ymwneud yn greadigol â llunwyr theatr proffesiynol.

Roedd Fresh Ink hefyd yn ymateb uniongyrchol i ‘Y Celfyddydau mewn Addysg yn Ysgolion Cymru’  http://gov.wales/topics/educationandskills/publications/wagreviews/arts-in-education-review/?lang=cy, sef adroddiad Cyngor Celfyddydau Cymru ar ran pobl ifanc yn y Celfyddydau, a awgrymai bod gostyngiad yn nifer y bobl ifanc a oedd yn chwarae rhan yn greadigol, boed yn yr ysgol neu’n annibynnol.

Nod y prosiect oedd cyflawni adrannau o’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd cenedlaethol, yn benodol ym maes Llythrennedd:

  • Llafaredd – Datblygu a chyflwyno gwybodaeth a syniadau – Siarad, Gwrando, Cydweithio a Thrafod
  • Ysgrifennu – Trefnu syniadau a gwybodaeth – Ystyr, dibenion, darllenwyr, Strwythur a threfnu
  • Ysgrifennu – Ysgrifennu’n gywir – Iaith.
Partneriaeth

Ystyrir bod cydweithio rhwng Sherman Cymru ac ysgolion yn hanfodol i sicrhau bod y dysgwyr cywir yn rhan o brosiectau penodol.

Drwy gyfarfodydd grŵp i ymgynghori ag athrawon, daeth yn amlwg bod gan y theatr rôl hanfodol i’w chwarae wrth gyflawni’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd – rhoi’r hyn a ddysgir mewn cyd-destun ac atgyfnerthu ymysg dysgwyr pam fod llythrennedd a rhifedd mor bwysig.

Roedd yr athrawon hefyd o’r farn y gallai gwaith y llunwyr theatr proffesiynol helpu i ddatblygu eu sgiliau hwythau a dylanwadu ar y modd y maent yn addysgu’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd.

Cynllunio

Mae pob ysgol sy’n rhan o’r prosiect yn nodi grŵp o bobl ifanc y teimlant fyddai’n elwa fwyaf o fod yn rhan o’r cynllun. Gallai’r rhain fod yn ddisgyblion Mwy Galluog a Thalentog, disgyblion sy’n gymwys i dderbyn Prydau Ysgol Am Ddim neu grwpiau eraill sydd wedi’u nodi yn flaenoriaeth strategol (e.e. bechgyn sydd angen cymorth â llythrennedd). Dros y flwyddyn, nod tîm Fresh Ink yw gweithio gydag amrywiaeth o fyfyrwyr.

Mae’r gwaith cynllunio yn cynnwys sicrhau bod lle ar gael i gyflawni’r prosiect ym mhob ysgol, a sicrhau bod y dysgwyr a’u dosbarth ar gael i ymweld â Theatr Sherman ar ddiwrnod y perfformiad.

Beth sy’n digwydd?

Mae’r dysgwyr yn ysgrifennu drama am y tro cyntaf, gan ddilyn strwythur yn eu gwaith ysgrifennu drwy lynu wrth drefn sgript. Cânt eu hannog hefyd i ddarllen eu gwaith ysgrifennu ar fwy nag un achlysur, gan arwain at ailddrafftio a golygu ar sail hunanasesu ac asesu gan gymheiriaid, a hynny ar ôl ystyried eu gwaith fel grŵp mewn ffordd adeiladol. Canolbwyntir hefyd ar ddeall deialog sy’n briodol i sgriptio ac ysgrifennu cyflwyniadau i sefydlu cyd-destun.

Mae’r prosiect yn rhoi’r cyfle i’r dysgwyr arwain gyda’u dychymyg, gwneud dewisiadau creadigol a mynegi eu syniadau yn glir i’r dosbarth cyfan, gan ddatblygu sgiliau sy’n dwyn eu holl syniadau ynghyd mewn un sgript fer.

Effaith ar ddysgwyr

Drwy gydol y sesiynau, caiff hyder darllen ei adeiladu’n raddol. Mae’r dysgwyr yn gwirfoddoli i adrodd eu syniadau a’u sgriptiau wrth eu cymheiriaid, a dangosant frwdfrydedd enfawr wrth fod eisiau parhau i ddatblygu eu sgiliau sgriptio y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth.  Mae hyder y disgyblion hefyd yn cynyddu pan glywant eu geiriau yn dod yn fyw yng ngenau’r actorion. 

Dewisodd llawer o’r myfyrwyr gyflwyno eu sgriptiau eu hunain yn ystod y sesiwn ddangos, gan sefyll gerbron hyd at 100 o bobl yng ngofod stiwdio Sherman, a chyflwyno eu gwaith. Yn ystod blwyddyn gyntaf y prosiect, lluniwyd sgriptiau byr gan fwy na 90 o bobl ifanc, a berfformiwyd wedyn gan actorion proffesiynol yn Theatr Sherman.

Yn ôl yr athrawon a fu’n ymwneud â’r prosiect, roedd ‘yn rhoi diben i waith ysgrifennu’r dysgwyr’, ‘yn gwella sgiliau llafaredd ac ysgrifennu creadigol y dysgwyr’, ac ‘yn caniatáu i’r dysgwyr fyfyrio ynghylch eu meddyliau mewnol’.

Effaith ar athrawon

Mae Fresh Ink yn rhoi cyfle i’r athrawon gymryd cam yn ôl ac arsylwi gwaith eu disgyblion o bellter. Ystyrir bod y prosiect yn rhoi dealltwriaeth o fyd y dysgwyr y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth, a chaiff yr athrawon eu hannog i arsylwi ym mhob sesiwn. 

“Yr effaith fwyaf a welais yw’r balchder pur a deimla’r athrawon wrth wylio’r hyn a gyflawna’u disgyblion, ac mae synnwyr o wir hwyl ynghlwm wrth y dysgu. Mae’r agweddau yn symud tuag at unigolion yn yr ystafell ddosbarth mewn ffordd gadarnhaol”. Cydymaith Dysgu Creadigol, Sherman Cymru.

Mae’r athrawon yn derbyn pecynnau cymorth Ysgrifennu Creadigol, sy’n eu cyflwyno i fethodolegau a ddefnyddir gan awduron proffesiynol i ddatblygu sgriptiau i’r llwyfan, a chânt eu hannog i gyflwyno tasgau penodol wrth addysgu.

Yn ôl un o’r athrawon a fu’n ymwneud â’r prosiect: 

”Teimlais fod modd addasu rhai o’r ymarferion i’w haddysgu, a defnyddiais rai ohonynt i fod yn ymarferion cychwynnol mewn sesiynau i eraill. Mae llawer o fyfyrwyr yn ei chael yn anodd meddwl yn greadigol – neu ganiatáu i’w hunain wneud hynny rhag ofn eu bod yn anghywir. Gwych oedd gweld rhai o fy nisgyblion mwyaf pryderus yn gollwng gafael ac yn ysgrifennu am bethau sydd o bwys iddynt”.

Datblygu

Mae cynllun Fresh Ink bellach wedi’i ymestyn i gynnwys dysgwyr y Cyfnod Sylfaen. Mae’r tîm yn awr hefyd yn cynnig hyfforddiant DPP i athrawon.

Myfyrio

Mae’r broses ysgrifennu creadigol chwe wythnos a gynhelir gan Sherman yn awr wedi’i llunio i ysgogi dychymyg y dysgwyr. Darperir pecyn cymorth defnyddiol iddynt ynglŷn â sut i gychwyn sgriptio. Mae’r pecyn yn rhoi ychydig o wybodaeth am strwythur neu sut i roi trefn ar sgript – ond rhoddir rhagor o fanylion yn y gweithdai os yw’r dysgwyr yn teimlo’n barod.

Gofynnwyd i’r hwyluswyr sy’n cyflwyno’r prosiect beidio â golygu gwaith y myfyrwyr o gwbl. Yr hyn a dderbyniant yw’r hyn a berfformiant. Yng ngeiriau Natalie Paisley, un o’r actorion:

mae’n gyfle enfawr i ymwneud â thestun a’r gynulleidfa mewn ffordd nad yw’n hunanymwybodol. Mae’r plant yn llunio sgriptiau sy’n feiddgar, ac yn herio genre’r theatr sy’n aml yn cael ei gyrru gan yr ego. Mewn gwirionedd, mae’n daith wyllt yn llawn hwyl, egni ac, yn bwysicaf oll, gonestrwydd. A’r darn olaf hwn yn arbennig. Does unlle i guddio. Y sgerbwd noeth, meddwl ar y pryd, dwyn i gof 100 milltir yr awr, gan dynnu anadl a’ch gwynt yn eich dwrn.”

Yn ôl Cydymaith Dysgu Creadigol Sherman Cymru:

“Mae’r prosiect yn helpu’r disgyblion i symud oddi wrth ystyried dysgu fel chwarae gêm gofio, ac at lythrennedd. Mae’n ysgogi ac yn annog dwy sgil allweddol sy’n hanfodol i lwyddo mewn unrhyw ran o fywyd; agweddau a doniau. Drwy newid y ddwy elfen allweddol hyn, byddwch yn newid bywyd y person ifanc am byth”.

Mwy o wybodaeth

Mae manylion pellach am Fresh Ink i’w gweld fan hyn: http://shermancymru.wordpress.com/2014/07/02/fresh-ink-year-1-bonkers/

a fan hyn:http://youtu.be/HqCTqGV7qiw

I gael mwy o wybodaeth, anfonwch e-bost: creative.learning@shermancymru.co.uk