CS: Hud a Lledrith ar Storyteller Island

Dysgwyr Cyfnod Sylfaen, Ysgol Deganwy a Pigtown Theatre Company

Trosolwg
Foundation Phase learners, Ysgol Deganwy & Pigtown Theatre Company

Roedd Hud a Lledrith ar Storyteller Island yn brosiect drama i ddisgyblion Cyfnod Sylfaen sydd ag anghenion lleferydd, iaith a chyfathrebu, a ategai ffocws yr ysgol ar addysgu/therapi iaith.

Cefndir

I gychwyn, roedd y prosiect hwn yn cynnwys wyth o ddysgwyr 4 i 7 oed yng nghanolfan adnoddau Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu Ysgol Deganwy. Erbyn diwedd, cafodd ei gyflwyno mewn naw o wahanol ganolfannau/ysgolion i ryw 120 o blant.

Yn gyffredinol, nodau’r prosiect oedd: annog rhychwant sylw da; annog gwrando ac ymateb; ymarfer cyhyrau cynhyrchu lleferydd/sain; atgyfnerthu’r defnydd o ferfau, adferfau, ansoddeiriau ac arddodiaid cyffredin; cynorthwyo’r gallu i gofio, trefnu a deall strwythur naratif.

Yn fwy penodol Ysgol Deganwy, lluniwyd y prosiect i gyd-fynd â’r targedau a nodwyd yng Nghynlluniau Cyfathrebu Unigol y disgyblion, a chanolbwyntiwyd mwy ar sgiliau penodol, gan gynnwys:

Defnyddio a deall berfau cyfarwydd, bob dydd, mewn brawddegau syml;

Deall arddodiaid – yn arbennig ‘mewn’, ‘yn’, ‘ar’ a ‘dan’ a dilyn cyfarwyddiadau gan ddefnyddio arddodiaid;

Ateb cwestiynau syml yn ymwneud â stori ac adrodd stori gan ddefnyddio ‘pwy’, ‘ble’ a ‘beth ddigwyddodd’.

Ymgorfforai’r prosiect yr elfennau hyn o’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd:

Llythrennedd  

  • Llafaredd – Datblygu a chyflwyno gwybodaeth a syniadau – Siarad, Gwrando, Cydweithio a Thrafod
  • Ysgrifennu – Trefnu syniadau a gwybodaeth – Ystyr, dibenion, darllenwyr, Strwythur a threfn
  • Ysgrifennu – Ysgrifennu’n gywir - Iaith.

Rhifedd

  • Defnyddio sgiliau rhif – Defnyddio ffeithiau a pherthynas rhif – Cyfrifo gan ddefnyddio dulliau meddyliol ac ysgrifenedig
  • Defnyddio sgiliau mesur - Amser.
Cynllunio
Planning

Crëwyd syniad Storyteller gan Afasic Cymru (yr elusen sy’n cynorthwyo plant sydd ag anghenion lleferydd, cyfathrebu ac iaith) a Julie Meehan (Swyddog y Celfyddydau Mynegiannol yng Ngwasanaeth Addysg Conwy).  Cafodd ei ddatblygu gan Pigtown Theatre Company gan gydweithio â Cathy Webster (Seicolegydd Addysg), a’r athro dosbarth yn Ysgol Deganwy.

Yn y cyfarfod cyntaf gyda’r ysgol, casglodd yr artist gymaint â phosib o wybodaeth am bob dysgwr unigol, a’r amrywiaeth eang o alluoedd a’r medrau ieithyddol yn y dosbarth. Llwyddodd i ddysgu rhai o’r arwyddion y mae’r athro dosbarth a’r cynorthwywyr yn eu defnyddio. Bu hefyd yn dysgu a defnyddio rhai geiriau ac ymadroddion Cymraeg yn y sesiynau hyn, gan fod rhai o’r dysgwyr yn cael eu haddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg. Bu’r cyfarfod cyn y prosiect hefyd yn gyfle i ddysgu am broblemau ymddygiad ac anghenion plant unigol.

Beth ddigwyddodd?

‘Mynd â’r wyth o ddysgwyr i wlad o ffantasi’ oedd disgrifiad yr athro dosbarth o Storyteller, lle’r oeddynt yn eiddgar i ymgymryd â gwahanol ffurfiau ar ddatblygu iaith (a rhai rhifiadol). Roedd cynnwys y cwmni theatr hefyd yn golygu bod y dysgwyr yn gwrando ar oedolyn arall o’r tu allan i amgylchedd yr ysgol ac yn cyfathrebu â hi – oedolyn y daethant i’w hadnabod ac ymddiried ynddi.

Mae Storyteller yn datblygu drwy gyfres o sesiynau wythnosol awr o hyd, a gyflwynir dros gyfnod o bump wythnos, gan Pigtown Theatre Company.  Mae’n cychwn ag ymarferiad dyddiol o feim ac effeithiau sain. Gwna’r dysgwyr baratoadau i fynd ar daith, ymweld â sŵ a rhoddir iddynt lythyr dirgel, map anghyflawn a pharasiwt hud. Caiff y parasiwt ei ysgogi drwy ganu, a hynny sy’n cychwyn eu hantur i Storyteller Island. Ar eu taith, mae’r plant yn dod at ogof oer a gwlyb, hen bont sigledig, ac afon sy’n cael ei gwarchod gan frogaod. Ond mae’r map toredig yn eu harwain at ddiweddglo siomedig, aflwyddiannus. Ar ôl cwrdd â’r ddynes ddoeth ac ateb ei chwestiynau, mae’r plant wedyn yn derbyn cliw i ddringo’r mynydd. O’r fan hon, dônt o hyd i allwedd, ac mae llwybr o gerrig camu yn y diwedd yn eu harwain at ddiweddglo hapus.

Gwaith dilynol
Lion

Ar ddiwedd pob un o’r pum sesiwn, byddai’r athro dosbarth yn trefnu gwaith dilynol penodol yn seiliedig ar gynnwys y sesiwn. Gallai’r gwaith hwn gynnwys: gosod lluniau mewn trefn benodol; paentio gwahanol greaduriaid yn ymwneud â’r stori; a defnyddio siapau Numicon i ddatblygu gwaith rhif ar sail y darnau arian y daethpwyd o hyd iddynt yn y gist drysor yn y stori.

Gwerthuso

Gwerthuswyd y prosiect drwy: ymweliadau i arsylwi sesiynau unigol, ffurflenni gwerthuso / adroddiad prosiect yr athro dosbarth, a thrwy adroddiad y Seicolegydd addysg gan gynnwys adolygiad o Gynlluniau Cyfathrebu Unigol y disgyblion yn y tymor yn dilyn y prosiect.

Canlyniadau

Ar wahân i ddatblygu sgiliau cyfathrebu drwy ymarferion lleferydd a symudiadau’r tafod, a defnyddio Makaton mewn sesiynau arwyddo, datblygodd y prosiect sgiliau mewn:

Rhifedd: cyfri a grwpio darnau arian (gan ddefnyddio Numicon);

Llythrennedd: gosod digwyddiadau dyddiol yn eu trefn gan ddefnyddio lluniau ac ysgrifennu;

TGCh: defnyddio Bee Bot i ddysgu am gyfarwyddiadau; paentio lluniau o anifeiliaid a chanu caneuon gan ddefnyddio arwyddion.

Cafwyd gwelliant yn hunan-barch a hyder y dysgwyr, eu rhychwant sylw a’u gallu i wrando ac ymateb. Cafwyd gwelliant hefyd yn eu gallu i osod strwythur naratif mewn trefn a’i ddeall, yn ogystal â’u dealltwriaeth o gyfarwyddiadau, a’u gallu i’w dilyn, gan ddefnyddio arddodiaid ‘mewn’, ‘yn’, ‘ar’ a ‘dan’.

Datblygodd y disgyblion eu gallu i ateb cwestiynau syml a’u gallu i adrodd stori gan ddefnyddio ‘pwy’, ‘ble’ a ‘beth ddigwyddodd’.

Yn ôl Vickie Fleming o Pigtown Theatre Company, roedd y prosiect wedi trawsnewid ei gwaith a’r ffordd mae’n gweld ei hun fel artist. “Fy mwriad oedd creu prosiect a fyddai’n caniatáu i’r disgyblion brofi’r geiriau a ddefnyddiant, chwarae â seiniau a mwynhau’r stori.  Mewn gwirionedd, cafwyd hynny a llawer mwy.  Profiad amhrisiadwy oedd gweld llygaid plant tawel, mewnblyg, yn disgleirio wrth sôn wrthyf yn llawn cynnwrf faint o ddreigiau sy’n byw yn yr ogof, pa liw ydynt, a bod y dreigiau yn eu cwrso drwy’r ogof i’r ochr arall.  A gwych oedd gweld syniad yn cydio ym meddyliau plant mwy swnllyd a llai parod i ganolbwyntio, a’u gweld yn eiddgar dros ben i’w rannu gyda’r grŵp.”

Myfyrio

Bu Pigtown Theatre Company yn cydweithio ag Afasic Cymru, Cyswllt Teulu a Hijinx Theatre Company i gyflwyno gweithdai a pherfformiadau sy’n cynorthwyo prosiectau’r celfyddydau creadigol i ysgogi ac ysbrydoli.

Mae Hud a Lledrith ar Storyteller Island yn enghraifft wych o sefydliad cenedlaethol fel Afasic Cymru, gwasanaeth celfyddydau awdurdod lleol, ymarferwyr celf o ansawdd uchel, athrawon ac ysgolion yn cydweithio i gyflwyno prosiect llwyddiannus.

Gwybodaeth bellach

Mae Pigtown Theatre Company yn darparu gweithdai ar sail drama i ategu profiad dysgu disgyblion. http://www.pigtown-theatre.co.uk/5.html