CA3: Yr Hwb

Clwyd Theatr Cymru Theatr ar gyfer Pobl Ifanc a dysgwyr Blynyddoedd 7-9, Ysgol Uwchradd Elfed, Sir y Fflint

Yr Hwb
Trosolwg

Roedd yr Hwb yn arbrawf i harneisio creadigrwydd pobl ifanc drwy gynnal cyswllt parhaus ag artistiaid proffesiynol sy’n gweithio mewn amrywiaeth o ffurfiau ar gelfyddyd.

Bu’r artistiaid yn breswyl yn yr ysgol am gyfnod o wythnos, yn creu ymyriadau, pryfociadau a gosodiadau gyda’r bwriad o ysbrydoli ymateb creadigol a herio. Dyluniwyd yr Hwb i fod yn go wahanol i’r cwricwlwm, a llwyddodd i sbarduno cannoedd o gyfraniadau gan y disgyblion.

Roedd yr hyn a gychwynnodd yn brosiect i gynnal cyswllt â phobl ifanc yn ystod amser egwyl a’r tu allan i wersi, yn esblygu wrth i’r wythnos fynd yn ei blaen.  Cafodd yr artistiaid eu gwahodd gan athrawon i ddod i mewn i’w gwersi, ac ar gyfer y diwrnod olaf rhoddodd yr ysgol y cwricwlwm i’r neilltu er mwyn dathlu’r fenter. I gloi’r wythnos, cafwyd cyngerdd yn cynnwys yr holl artistiaid ynghyd â phobl ifanc ac athrawon yn perfformio.

Cefndir

Roedd Clwyd Theatr Cymru Theatr ar gyfer Pobl Ifanc (Artists@Work) yn chwilio am ffyrdd i ffurfio partneriaethau artistig gydag ysgolion uwchradd, i alluogi i’r cwmni ehangu ei gynulleidfa a chynnal cyswllt â phobl ifanc a’u cymuned y tu hwnt i anghenion cwricwlwm yr ysgol.

Roedd nodau’r Hwb yn cynnwys: peri syndod i bobl ifanc a’u cyffroi gan ddefnyddio pŵer perfformiad mewn sefyllfaoedd newydd, cydweithio ag amrywiaeth o artistiaid a disgyblaethau o wahanol gefndiroedd diwylliannol a gwrando ar lais diffuant y disgyblion.

Paratoi a Chynllunio

Treuliwyd tri i bedwar mis yn cynllunio. Rhoddodd yr ysgol wybod i’r artistiaid ba ddarnau yr hoffent weld yn cael eu perfformio, e.e. golygfeydd pwrpasol o weithiau llenyddol penodol yr oedd y disgyblion yn eu hastudio. Bu’r staff hefyd yn helpu i nodi lleoliadau addas o amgylch yr ysgol a phennu sut i reoli’r torfeydd o ddysgwyr a ymgasglai yn y mannau perfformio.

Gofynnodd y cwmni am gynlluniau llawr yr ysgol, rhestr o staff a’u cyfrifoldebau, strwythur diwrnod yr ysgol, cytundeb bod gan yr artistiaid ddefnydd llawn o’r holl fannau ar wahân i’r mannau addysgu, a lle penodol wedi’i neilltuo am yr wythnos fel man i’r artistiaid ymarfer.

Cyfarfu cwmni’r tîm creadigol gyda’r pennaeth a staff allweddol yr ysgol cyn ac yn ystod yr wythnos i gynllunio, adolygu, diwygio a chreu ymatebion. Rhoddwyd sicrwydd i’r ysgol a’r staff na fyddai’r artistiaid yn amharu ar waith mewn ystafell ddosbarth, oni bai eu bod yn cael eu gwahodd yn benodol i ystafell ddosbarth neu ardal addysgu.  Yn sgil sesiwn briffio’r staff yr wythnos flaenorol, cafwyd gwahoddiadau a cheisiadau i ddarparu ymyriadau pwrpasol (e.e. sgets ar gyfer Addysg Gorfforol yn seiliedig ar gamp Roger Bannister pan redodd filltir mewn pedwar munud.)

Y themâu a ddewiswyd ar gyfer y Peilot oedd Cariad, Colled a Chyfeillgarwch. Paratôdd y tîm rai ymyriadau i adlewyrchu’r cwricwlwm iaith Saesneg, ac amrywiaeth o ddeunyddiau eraill a allai weithio gyda gwahanol bynciau ac oedran.

Y nod oedd bod gwahoddiad i bobl ifanc ymateb yn gysylltiedig â phob digwyddiad. Sefydlwyd rhwydwaith o ffyrdd diogel i gysylltu â’r artistiaid – blychau gollwng o amgylch yr ysgol, cyfeiriad e-bost a gwefan ddiogel Hwb.

Aeth y prosiect ati’n fwriadol i beidio â gwasanaethu anghenion cwricwlwm yr ysgol. Er hyn, yr oedd yn wir yn cynorthwyo elfennau llythrennedd y Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd cenedlaethol i Flynyddoedd 7-9, yn benodol:

  • Llafaredd – Datblygu a chyflwyno gwybodaeth a syniadau – Siarad, Gwrando, Cydweithio a Thrafod 
  • Ysgrifennu – Trefnu syniadau a gwybodaeth – Ystyr, dibenion, darllenwyr, Strwythur a threfn
  • Ysgrifennu – Ysgrifennu’n gywir – Iaith.

Lluniwyd a datblygwyd y prosiect gan Clwyd Theatr Cymru Theatr ar gyfer Pobl Ifanc, ond bu’r cwmni a’r ysgol yn cydweithio i sicrhau cyllid i’r prosiect. 

Beth ddigwyddodd

Dibynnai’r Hwb ar elfen o syndod. 

Beth ddigwyddodd

Negeseuon rhyfedd, delweddau gweledol, posteri, a synau a ddechreuodd ymddangos yn yr ysgol a’r ardal o amgylch yr wythnos cyn y cyfnod preswyl.  Os dywedwyd wrth y dysgwyr am y prosiect, yr unig beth a ddywedwyd oedd ‘i ddisgwyl yr annisgwyl'.

Yn ystod yr wythnos ei hun, aeth yr Hwb ati i weithredu fel croesffordd rhwng yr artist a’r bobl ifanc gan ryddhau eu syniadau creadigol …mewn coridorau, ar dir yr ysgol, wrth y gatiau a’r ystafell fwyta. Ynghlwm wrth y rhyngweithiadau pryfoclyd yr oedd tîm o awduron, beirdd perfformio, cerddorion, dawnswyr, actorion, dylunydd ac artist gweledol. Trefnwyd cannoedd o ryngweithiadau dramatig, gan gynnwys golygfeydd o ddramâu a llenyddiaeth glasurol, rapio, breg-ddawnsio ac opera. Roedd y digwyddiadau yn cynnwys prosiectau’r celfyddydau gweledol, gosodiadau yn y coridorau, cyngherddau amser cinio, meimio, dawnsio a barddoniaeth – hyd at 50 o ddigwyddiadau bob dydd. Roedd y cyfan wedi’u dylunio i ysgogi ymatebion creadigol, ysgrifenedig gan y dysgwyr – yng ngeiriau’r Cyfarwyddwr Creadigol, Tim Baker, ‘rydych chi wedi ein clywed ni’n gwneud pethau, rŵan mi allwch chi wneud pethau’.

Gallai’r bobl ifanc ddefnyddio’r ‘blychau gollwng’ di-enw a osodwyd yng nghoridorau’r ysgol i gynnig darnau byr o ysgrifennu creadigol mewn ymateb i’r hyn a welsant, awgrymu gosodiadau, a gadael negeseuon neu geisiadau i’r artistiaid. Anogwyd y disgyblion hefyd i ddefnyddio neges destun ac e-bost i gyflwyno eu syniadau. Llwyddodd y tri dull hwn i ysgogi llifeiriant toreithiog o waith creadigol gan y disgyblion, i’r graddau bod yr artistiaid mewn dim o dro yn rhoi’r gorau i’w darnau oedd wedi’u cynllunio ymlaen llaw er mwyn ymateb yn greadigol i waith y dysgwyr eu hunain.

Beth ddigwyddodd

Gwahoddwyd y tîm i drawstoriad o wersi a hynny mewn llawer o feysydd cwricwlwm, gan gynnwys gwyddoniaeth ac addysg gorfforol. 

Ysgrifennodd y disgyblion ddeialogau, monologau, cerddi a storïau, a chawsant eu perfformio wedyn gan yr artistiaid creadigol y diwrnod wedyn, gan ysbrydoli darnau pellach. A’r penllanw oedd digwyddiad i ddathlu’r gwaith ar ddiwedd yr wythnos. Bu’r artistiaid yn gwrando, amsugno, datblygu a chreu perfformiadau o’r darnau, yn ogystal â chaneuon a CDs o’r geiriau a osodwyd i gerddoriaeth.

Cafodd gwaith di-enw’r bobl ifanc ei arddangos yn artistig hefyd ymysg gosodiadau a gwaith celf ar y waliau.

Canlyniadau

Llwyddodd yr Hwb i gyffroi’r dysgwyr ynglŷn â phŵer geiriau a’r defnydd o iaith

Canlyniadau

Roedd y gwaith creadigol a gynhyrchwyd yn ystod yr wythnos yn cynnwys llifeiriant o gerddi, monologau, deialogau a geiriau caneuon.

Cynyddodd diddordeb mewn darllen ac ysgrifennu. A chynyddodd yr Hwb hyder awduron ifanc, a welodd effaith eu gwaith ar eu cyfoedion.

Llwyddodd y fenter i ddwyn yr ysgol ynghyd. Yn ystod wythnos Hwb, gwelwyd gwelliant cyffredinol mewn presenoldeb a chwymp yn niferoedd yr achosion o gamymddwyn.

Dyma rai o’r sylwadau a gafwyd;

“Ni fyddem byth wedi dyblu nifer aelodau’r clwb ysgrifennu creadigol oni bai am yr Hwb.” (Athro)

“Mae’r Hwb yn sicr wedi newid canfyddiad yr ysgol o’r celfyddydau fel cyfanwaith oherwydd... ichi eu gwneud yn berthnasol ar draws y cwricwlwm cyfan. Ni fyddwn byth wedi meddwl y byddai hynny wedi bod yn bosibl! Gwnaethoch i gelf fod yn berthnasol i unrhyw bwnc ac mae hynny’n wych.” (Athro)

Camau Dilynol

Yn ddiweddarach, cafodd detholiad o’r gwaith ysgrifenedig a luniwyd drwy brosiect Hwb ei gyhoeddi a’i rannu gyda theuluoedd a’r gymuned ehangach.

Datblygu

Gwahoddwyd y cwmni i ddychwelyd i’r ysgol i roi cynnig arall ar y profiad.

Aeth yr ysgol yn ei blaen i archebu tocynnau i weld perfformiadau yn y theatr, ac aeth yr ysgol a’r cwmni ymlaen i gydweithio ar brosiectau eraill, gan gynnwys digwyddiad Pontio.

Mae prosiect peilot Hwb 2012 bellach wedi datblygu yn brosiect y Gair a gynigwyd i ysgolion eraill (ac mewn cymunedau). Rhoddir hyd yn oed mwy o bwyslais yn awr ar greu cyswllt â gwaith yr ysgol, ac ar alluogi i bobl ifanc ddod â’u gwaith ysgrifenedig yn fyw.

Myfyrio

Pwysleisiodd y Pennaeth, Rosemary Jones, bwysigrwydd y gwaith cynllunio a chydweithio rhwng yr artistiaid a’r athrawon (ymlaen llaw ac yn ystod yr wythnos), “Roedd pethau’n llifo’n dda am inni oll weithio galed wrtho. Roedd hwn yn brosiect a oedd yn codi momentwm wrth gyd-drafod”.

Cafwyd mwyfwy o fwynhad a chyswllt wrth i’r wythnos fynd yn ei blaen. Cynyddodd nifer yr awgrymiadau a gyflwynwyd gan y dysgwyr drwy’r blychau gollwng yn syfrdanol, wrth i hyder y dysgwyr gynyddu o ran eu gallu i ‘gyfranogi a mynegi’u hunain’. 

Yn ôl y cwmni, “llinyn cyswllt parhaus o hwyl a pharch at ein gilydd, ar hyd yr wythnos gyfan, a’n galluogodd i glywed eu lleisiau, a chaniatáu iddynt ymddiried ynom i rannu’u syniadau a’u hymatebion creadigol personol/preifat â ni.”

Cyfeiriodd Tim Baker, y Cyfarwyddwr Artistig, at yr Hwb fel “prosiect a wnaeth inni sylweddoli pa mor sychedig oedd y bobl ifanc hyn am y math hwn o ryngweithio.  Roedd y rapiwr yn ein tîm yn esiampl berffaith o rywun yr oedd y dysgwyr yn meddwl bod ei waith braidd yn rhyfedd ar ddechrau’r wythnos, ond erbyn diwedd yr wythnos roedd ganddo lawer o ddilynwyr. Ei neges oedd, os medrwch chi wneud un peth bach yn dda iawn, mi fedrwch chi wneud rhywbeth bach arall yn dda iawn”. 

I gael mwy o wybodaeth

Clwyd Theatr Cymru Theatr ar gyfer Pobl Ifanc / Artists@Work, gweler http://www.ctctyp.co.uk

Sgroliwch i lawr i Artists@Work yn Ysgol Uwchradd Cei Connah i weld ffilm The Word, a ddatblygodd o’r Hwb

https://www.youtube.com/channel/UCZxm614U2rooOzuovqPDTKQ