Deall y cyfraniad unigryw y gall y celfyddydau ei wneud at lythrennedd a rhifedd.

header deall y cyfraniad unigryw

Mae’r adran hon yn rhoi ychydig o wybodaeth gefndir a damcaniaeth ynghylch sut all y celfyddydau fod yn arbennig o effeithiol o ran datblygu sgiliau llythrennedd a rhifedd. Os oes arnoch angen cyflwyno’r achos i gydweithwyr neu gyllidwyr dros ddefnyddio’r celfyddydau i helpu i ddiwallu gofynion y Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd Cenedlaethol, gallai hwn fod yn ddefnyddiol.

Llythrennedd yn y Celfyddydau Mynegiannol

Mae gan y celfyddydau ffordd unigryw o ddefnyddio iaith i ddisgrifio a dadansoddi’r byd, ac i fyfyrio arno. Pan fydd disgyblion yn ysgrifennu neu’n siarad am eu perfformiadau neu waith pobl eraill, maent yn datblygu dealltwriaeth o gynulleidfa a diben.

Dyma rai ffyrdd y gall dysgwyr ddatblygu eu sgiliau llythrennedd drwy ddysgu drwy’r celfyddydau:

LLAFAREDD

  • cyfleu a thrafod arsylwadau, teimladau, syniadau ac ymdeimladau
  • gwrando – ystyried perthnasedd y wybodaeth
  • gofyn cwestiynau er mwyn cael gafael ar wybodaeth a’i hegluro
  • cyfleu barn a dod i gasgliadau a chyfathrebu’r wybodaeth hon i eraill

 

DARLLEN

  • darllen, dadansoddi a thrafod amrywiaeth o destunau ysgrifenedig
  • darllen, dadansoddi a thrafod amrywiaeth o destunau gweledol fel symbolau, siartiau, diagramau, sgorau a lluniau
  • cymharu gweithiau neu berfformiadau – edrych am bethau tebyg neu wahaniaethau, disgrifio, dadansoddi, gwerthuso a dehongli

 

YSGRIFENNU

  • cynllunio prosesau, strwythurau a threfniant
  • dewis strwythurau er mwyn adrodd ynghylch prosesau neu eu hailadrodd
  • dysgu a defnyddio geirfa sy’n benodol i bwnc neu gyd-destun. Mae rhai gweithgareddau celfyddydol hefyd yn cynnwys dulliau arbenigol o ddefnyddio iaith e.e. mewn barddoniaeth.

 

Yn ei ystyr ehangaf, mae llythrennedd yn amlwg yn y ffordd mae disgyblion yn defnyddio iaith i siarad, darllen ac ysgrifennu am eu gwaith, yn ogystal â gwaith artistiaid eraill. Mae hefyd yn amlwg pan fydd myfyrwyr yn defnyddio a deall symbolau, lluniau, symudiad, sŵn a chonfensiynau artistig.

Gellir datblygu llythrennedd yn y celfyddydau a thrwyddynt drwy:


1. weithgareddau darllen ac ysgrifennu arbennig sy’n mynd i’r afael â’r sgiliau penodol a nodwyd yn y Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd Cenedlaethol e.e. gramadeg, sillafu, dealltwriaeth; 

2. trwy ddefnyddio dulliau priodol i gynnal testun, fel naratif, ymateb, arolygu a gweithdrefnau i ddatblygu sgiliau llafaredd, darllen ac ysgrifennu; 

3. a thrwy gynnwys ac addysg gelfyddydol sy’n gwella dysgu o ran llythrennedd,gan gynnwys arferion integredig creu a gwerthfawrogi, dysgu profiadol, strategaethau fel hyfforddi o’r ymylon (lle bydd cyfoedion yn gwneud sylwadau ar eich perfformiad ‘o’r ymylon’), seddau poeth, a thestunau penodol fel datganiadau artistiaid.

 

Rhifedd yn y Celfyddydau Mynegiannol

Wrth i fyfyrwyr ddatblygu sgiliau, gwybodaeth a dealltwriaeth mewn perthynas â chreu, perfformio, trefnu sŵn a lluniau, gwrando, cyfansoddi a gwerthfawrogi yn y celfyddydau, mae gofyn iddynt ddefnyddio sgiliau rhifedd a dealltwriaeth, yn yr ystyr ehangaf.

Bydd myfyrwyr yn dysgu i:

  • ddeall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â mesuriadau, fel maint, graddfa, hyd, pellter, cyfaint ac amser;
  • i ddeall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â rhifau, fel motiffau, patrymau, ailadrodd, amrywiaeth, cyfri, rhythm, brawddegu, adrannau, cylchoedd a chanonau;
  • ac i ddeall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â gwagle, fel llwybrau, ffurf, safle perthnasau, cyfansoddiad, safbwynt, dimensiwn a phersbectif. 

 

Mae’r celfyddydau’n defnyddio syniadau mathemategol mewn nifer o ffyrdd:

  • mae Cerddoriaeth a Mathemateg yn rhannu’r agweddau ar strwythur a ffurf, patrymau a rhythm. O ganlyniad i ddysgu drwy Gerddoriaeth, mae myfyrwyr yn deall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â rhifau, fel motiffau, patrymau, ailadrodd, amrywiad, cyfrif, rhythm, brawddegu, adrannau, cylchoedd a chanonau
  • mae’r sgiliau delweddu a ddatblygir drwy’r celfyddydau gweledol yn rhoi sylfaen ar gyfer datblygu perthnasau rhwng rhifau, gwerthfawrogiad o batrymau ac ymwybyddiaeth ofodol. O ganlyniad i ddysgu drwy gelfyddydau gweledol, mae myfyrwyr yn deall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â gofod a mesuriadau, fel maint, graddfa, hyd, pellter, cyfaint ac amser.
  • mae gofod yn elfen allweddol mewn mathemateg a dawns. O ganlyniad i ddysgu drwy ddawns, mae myfyrwyr yn deall a defnyddio cysyniadau sy’n ymwneud â gofod a rhifau, llwybrau, safle, perthnasau, safbwynt, dimensiwn, patrymau, ailadrodd, amrywiaeth, cyfrif, rhythm a ffurf.

 

Gellir datblygu rhifedd yn ei ystyr ehangaf yn y celfyddydau a thrwyddynt drwy:

1. weithgareddau rhifedd arbennig sy’n mynd i’r afael â sgiliau penodol a nodir drwy ganlyniadau’r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd Cenedlaethol e.e. nodi patrymau rhwng rhifau, cyfrifo cyfaint neu faint;

2. trwy'r defnydd o strategaethau rhifedd, fel cyfrif, nodi patrymau rhythmig, creu graffiau, mapio, persbectif a graddfa i ddatblygu sgiliau rhifedd; 

3. a thrwy ganolbwyntio ar gynnwys ac addysg gelfyddydol sy’n gwella dysgu am rifedd, e.e. creu gwaith celf tri dimensiwn, nodiannu patrymau rhythmig a ffurf mewn cerddoriaeth, cyfansoddi mewn cerddoriaeth, dawns a chelf weledol. 

Addaswyd ac ysbrydolwyd gan Gynllun Llythrennedd a Rhifedd Gwladol De Cymru Newydd 

http://www.curriculumsupport.education.nsw.gov.au/litnum/litinarts.html